شهر تفليس

تفليس پايتخت گرجستان، بزرگترين ، پرجمعيت ترين و مهمترين شهر اين كشور مي باشد. در گذشته نام رسمي شهر تيفليس Tiflis بود و در مكاتبات اداري به اين نام خوانده مي شد.

از سال 1936 نام رسمي شهر به همان نام محلي آن در زبان گرجي يعني تبيليسي თბილისი تغيير پيدا كرد. تبليسي از واژه كهن تپيلي Tpili بمعناي گرم گرفته شده است كه ظاهرن به چشمه های آب گرم اين شهر اشاره دارد. بنابراين مي توانيم تفليس را شهر چشمه هاي آبگرم هم بناميم.

خارجي ها در تلفظ نام اين شهر گاه به اشتباه به آن تيبيليسي Tibilisi مي گويند در حالي كه در نام واقعي شهر حرف ت ساكن مي باشد.

تفليس كه در مسير جاده ابريشم واقع شده است همواره يك پل ارتباطي ميان شرق و غرب بوده است. امروزه هم تفليس مسير ترانزيت شرق و غرب است. اين شهر در مسير خط لوله انتقال نفت از دريای مازندران به اروپا قرار گرفته است و از اين لحاظ هنوز نقش سنتي ترانزيتي بين شرق و غرب را ايفا مي نمايد.

موقعيت جغرافيايي شهر بگونه اي بوده است كه در سالهاي مختلف زير سيطره امپراطوري هاي گوناگوني قرار گرفته است و از اين رو هم از تمدنهاي غربي و هم از تمدنهاي شرقي مايه گرفته است و اين تنوع بخوبي در فرهنگ و معماري شهر خود را نمايان مي سازد.

شهر تفليس يادآور انقلاب رز مي باشد. تحولي كه بدون خونريزي منجر به سرنگوني حكومت ادوارد شوارنادزه شد. ادوارد شواردنادزه توانست بعد از اين تحول در خانه خود در اين شهر با امنيت كامل به زندگي ادامه بدهد.

تاريخچه تفليس

در روايات و اسطوره هاي محلي بناي اين شهر را به وختانگ گرگاسالي ვახტანგ I გორგასალი نسبت مي دهند. شاه وختانگ در قرن پنجم ميلادي هنگام شكار با چشمه اي آبگرم مواجه مي شود و دستور ساختن شهري را در آنجا صادر مي كند كه به شهر چشمه هاي آبگرم معروف شده است. اين روايت با كشفيات باستانشناسي سازگار نيست زيرا آثار بدست آمده ازنارین قلعه نشان مي دهد كه در قرن چهارم نيز اين منطقه شهري وجود داشته است. بنابراين شاه وختانگ را نه بيانگذار شهر تفليس بلكه مرمت كننده و بازسازنده آن مي دانيم.

تفليس در دوران حكومت افشاريه تحت نفوذ ايران قرار نداشت از اينرو آغامحمدخان قاجار در سال 1759 ميلادي براي فتح اين شهر به آن يورش برد. در اين تهاجم مردم شهر قتل عام شدند و شهر غارت گرديد. گفته مي شود در اين جنايت 15000 نفر به قتل رسيدند و بسياري از روحانيون مسيحي به درون رودخانه شهر انداخته شدند. اين جنايت هنوز هم در حافظه تاريخي مردم تفليس زنده است و درباره آن سخن مي گويند.

در آغاز قرن نوزدهم مردم گرجستان براي رهايي از سلطه حاكمان فاسد قاجار خود را تحت سلطه روسها قرار دادند. در سال 1801 تفليس بخشي از امپراطوري روسها بشمار مي آمد.

پس از رهايي از چنگال حكام مستبد قاجار، رشد و توسعه شهر تفليس آغاز شد. در نيمه نخست قرن نوزدهم جاده هاي ارتباطي ساخته شد كه اين شهر را به شهرهاي ديگر قفقاز مانند ايروان، باكو، باتومي، پوتي و نيز به شهرهاي مهم روسيه متصل مي كرد.

تفليس در دهه پنجاه از همين قرن به يك مركز مهم اقتصادي و فرهنگي تبديل شد. شهري كه بزرگاني چون ايليا چاوچاوادزهილია ჭავჭავაძე و الكساندر گريبويدف ალექსანდრე გრიბოედოვი در آن زندگي مي كردند.

در سال 1918 يعني يكسال پس از انقلاب كمونيستي شوروي، مردم قفقاز از شرايط نابسامان روسيه استفاده كردند و بار ديگر جنبش ها و حركتهاي استقلال طلبانه جان گرفت. در اين دوران مردم تفليس نيز توانستند خود را از زير يوغ روسها خارج كنند . در دوره اي كوتاه يك حكومت مستقل در سرتاسر قفقاز شكل گرفت كه تفليس پايتخت آن بود و پس از آن نيز تفليس مركز جمهوري دموكراتيك گرجستان شد كه يك جمهوري خودمختار بود. اما اين دوران نيز ديري نپاييد و در سال 1921 گرجستان بصورت يكي از جمهوري هاي شوروي درآمد و بار ديگر تفليس زير سيطره روسها قرار گرفت.

در دوران كمونيستها رشد اقتصادي و فرهنگي تفليس چشمگير بود. در آن دوران صنايع مهمي در اين شهر ايجاد شد و تفليس يكي از مراكز مهم فرهنگي در شوروي بشمار مي رفت.

پس از فروپاشي شوروي و استقلال گرجستان تفليس بصورت شهري مافيايي و جنايي ظاهر شد. در اين زمان امنيت در شهر از بين رفت و اداره شهر درعمل توسط گروههاي مافيايي و جايتكار صورت مي گرفت. در دوران حكومت شواردنادزه با انكه ثبات نسبي برقرار بود اما تفليس همچنان يك شهر ناامن و مافيايي بشمار مي رفت. در اين دوران وضع اقتصادي اين شهر بشدت به وخامت گراييد. تمام صنايعي كه در دوران شوروي ايجاد شده بوند از كار افتادند و بيكاري و فقر فراگير شد. گروههاي مافيايي در آن سالها ماشين آلات كارخانه ها را به حراج گذاشتند و پول آن را به جيب خود مي ريختند. بسياري از ايراني ها در آن سالها براي خريد اين ماشين آلات ارزان به گرجستان مي رفتند.

در سال 2003 مردم تفليس توانستند با تظاهراتي سراسري و آرام در ميدان آزادي اين شهر و اطراف آن پارلمان گرجستان را تصرف كنند. در اين حركت كه به انقلاب رز معروف گرديد نيروهاي امنيتي و نظامي هم به مردم پيوستند و با سقوط حكومت شواردنادزه دوران جديدي آغاز شد. اكنون تفليس شهري امن است كه بسرعت بسوي توسعه پپيش مي رود.

جغرافيا

از نظر جغرافيايي تفليس هم عرض استانبول در تركيه مي باشد. اين شهر از اطراف توسط ارتفاعات محصور شده است. تفليس شهر ناهمواري است. پايين ترين نقطه آن 380 متر از سطح دريا بالاتر است و بلندترين نقطه آن 770 متر. از نظر ناهموار بودن تفليس را به يك سالن آمفي تئاتر تشبيه كرده اند.

رودخانه كر يا كورا Kura از داخل اين شهر عبور مي كند. رود كر كه گرجي ها به آن متكواري მტკვარი مي گويند از كوههاي تركيه سرچشمه مي گيرد و به درياي مازندران مي ريزد. برخي از مورخين وجه تسميه اين رود را برگرفته از نام كوروش دانسته اند.

تفليس داراي آب و هوايي معتدل و نيمه مرطوب است. ميانگين سالانه دماي هوا در اين شهر 12.7درجه سانتيگراد است. ميانگين دما در سردترين ماه سال يعني ژانويه 0.9 درجه و در گرمترين ماه سال يعني جولاي 24.4 درجه سانتيگراد است. سردترين دمايي كه تاكنون در اين شهر به ثبت رسيده است 23- درجه و گرمترين دما 40 درجه بوده است. بارندگي سالانه در تفليس 568 ميليمتر است. مرطوب ترين ماه مي و خشكترين ماه ژانويه مي باشد. بطور متوسط سالانه بين 15 تا 25 روز در اين شهر برف مي بارد.

اقوام وتبارها

تفليس يك شهر چند فرهنگي مي باشد. بيش از يكصد گروه قومي در اين شهر زندگي مي كنند. پس از گرجيها، ارمني ها و آذري ها حضور چشمگيري در اين شهر دارند. درمورد ساير اقوام نيز مي توان از روس ها، اوكرايني ها، يوناني ها، ژرمن ها ، يهودي ها ، آشوري ها ، كرد ها، اوستيايي ها و آبخازي ها نام برد.

تفليس از معدود شهر هاي جهان است كه در ان كنيسه يهوديان در همسايگي مسجد مسلمانان قرار دارد.

ورزش

بوكس و كشتي سابقه اي ديرينه در اين شهر دارند. پرطرفدارترين ورزش ها در تفليس عبارتند از فوتبال، راگبي რაგბი ، بسكتبال و كشتي. ساير ورزش هاي پر طرفدار نيز تنيس، شنا و واترپولو مي باشند. با اينكه فوتبال و بسكتبال در تفليس پرطرفدار هستند اما تيم هاي اين شهر در سطح جهاني هيچ مقام و جايگاهي ندارند.

بزرگترين سالن ورزشي تفليس استاديوم بوريس پايچادزه ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი است به ظرفيت 55 هزار نفر و پس از آن استاديوم ميخئيل مسخي მიხეილ მესხის სტადიონი با ظرفيت 24 هزار نفر قرار دارد. قصر ورزش თბილისის სპორტის სასახლე نيز 11 هزار نفر ظرفيت دارد و بيشتر ميزبان مسابقات بسكتبال و تنيس مي باشد.

رسانه هاي گروهي

شبكه هاي راديو تلويزيوني متعددي در تفليس وجو دارند. اینها خیلی معروف هستند:

- روستاوي2 რუსთავი 2

- ایمدی ტელეკომპანია იმედი

- تی وی پیرولی ტვ პირველი

روزنامه هاي پرتيراژ تفليس عبارتند از 24 ساعتي 24Saati، رزونانس Rezonansi و آليا Alia. روزنامه مسنجر The Messenger هم به زبان انگليسي منتشر مي شود. هفته نامه هاي انگليسي زبان تفليس هم عبارتند از جورجين بيزنس ويك Georgian Business Week ، جورجيا تودي Georgia Today و جورجين تايمز The Georgian Times.

آموزش عالي

در شهر تفليس دانشگاها و مراكز آموزش عالي متعددي وجود دارند از جمله:

– دانشگاه دولتي تفليس Tbilisi State University: تاسيس سال 1918 مي باشد و در حال حاضر 35 هزار دانشجو دارد. اين دانشگاه بزرگترين و قديمي ترين دانشگاه در منطقه قفقاز مي باشد.اين دانشگاه در حال حاضر بنام دانشگاه جواخشويلي Javakhishvili نيز شناخته مي شود و علامت اختصاري آن TSU است.

– دانشگاه دولتي ايليا Ilia State University كه نام آن اشاره به ايليا چاوچاوادزه نويسنده گرجي دارد.

– دانشگاه دولتي پزشكي تفليس Tbilisi State Medical University: اين دانشگاه كه در گذشته يكي از دانشكده هاي دانشگاه دولتي تفليس محسوب مي شد، امروزه با 5 هزار دانشجو مهمترين دانشگاه علوم پزشكي در منطقه قفقاز محسوب مي شود.

– دانشگاه صنعتي گرجستان Georgian Technical University كه در سال 1922 تاسيس شده است.

– دانشگاه قفقاز Caucasus University : يك دانشگاه خصوصي است

– دانشگاه آزاد تفليس Free University of Tbilisi: اين دانشگاه در سال 2007 تاسيس شده است و شامل دانشكده مديريت، انستيتو آفريقا و آسيا و دانشكده حقوق مي باشد.دانشگاه آزاد تفليس علاوه بر دوره هاي مربوط به مقاطع ليسانس، فوق ليسانس و دكترا دوره هاي آموزشي كوتاه مدت نيز برگزار مي كند.

معماری

معماري شهر تفليس همچون تاريخ و فرهنگ آن از تنوع زيادي برخوردار است. در بخش هايي از شهر كه به تفليس قديم معروف است، آثاري از معماري اسلامي و خاور ميانه اي را مي توان مشاهده كرد.

خيابان روستاويلي و مناطق اداري شهر بيشتر داراي معماري روسي و اروپاي شرقي هستند.

مترو

مترو يك وسيله جابجايي مهم در شهر تفليس است. مترو تفليس با توجه به قدمت آن يكي از جاهاي ديدني اين شهر هم محسوب مي شود. ساخت اين مترو از سال 1952 آغاز شد و در سال 1966 پايان يافت.

مترو تفليس داراي دوخط است. خط آخمتلي- واركتيلي Akhmeteli-Varketili Line است و خط سابورتالو Saburtalo Line. خط 3 مترو در حال احداث مي باشد.

مترو تفليس داراي 22 ايستگاه است و ساعات كار آن از 6 صبح تا 1 بعد از نيمه شب مي باشد.

نقاط ديدنی، تاريخی و گردشگری

– كليساي سمبا Sameba Cathedral : مرتفع ترين بناي مذهبي شهر تفليس است با ارتفاع 85 متر.محوطه بسيار بزرگي دارد كه شكوه و عظمت خاصي را ايجاد كرده است.

– كليساي متخي მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი

– ناريكالا ნარიყალა : نارین قلعه تفلیس مربوط به قرن 17 ميلادي مي باشد اما بخشهايي از آن در قرن چهارم ميلادي ساخته شده است.

– ميدان آزادي و خيابان روستاويلي: ميدان آزادي كه پيشتر ميدان لنين نام داشت پس از انقلاب رز آزادي نامگذاري شده است. خيابان روستاويلي كه از ميدان آزادي آغاز مي شود يكي از خيابانهاي ديدني تفليس است. معماري بناهاي اين خيابان به سبك روسي و اروپاي شرقي مي باشد. سالن اپرا تئاتر و پارلمان گرجستان نيز از بناهاي باشكوهي هستند كه در اين خيابان واقع شده اند.

– متاتسميندا Mtatsminda يا كوه مقدس :اينجا آرامگاه بسياري از نويسندگان، هنرمندان و قهرمانان تفليس است. كليساي پدر داود و پارک بازی متاتسمیندا نيز در آن قرار گرفته است.

– حمام هاي سولفور Sulfur baths : حمام هاي گوگردي در محله اي قرار دارند بنام آبانوتوباني َაბანოთუბანი كه بخشي از منطقه تفليس قديم است. آب اين حمامها مستقيمن از چشمه هاي آبگرم تامين مي شود.هزينه استفاده از حمامهاي عمومي از 2 لاري به بالا و هزينه استفاده از حمام نمره يا همان كابين اختصاصي از 15 تا 80 لاري براي يك ساعت مي باشد.هزينه ماساژ جداگانه است كه درصورت درخواست ماساژور در نظر گرفته مي باشد.ماساژ در اين حمامها بيشتر به شستن شباهت دارند. نوشيدني هاي مختلف نيز به قيمت معمول در اين حمام ها عرضه مي شوند.

– مسجد دومحراب :در سال ۱۹۵۸ميلادي و در زمان كمونيسم برای احداث پل متخي بر روي رود کر مسجد شیعیان تفلیس را که به دستور سلطان صفوی ساخته شده بود تخریب کردند.پس از تخریب مسجد، شیعیان با مراجعه به مفتی سنیها از او خواستند که تدبیری بیندیشد. با موافقت سنی ها مسجد سنی ها را با پرده دو قسمت کردند و قسمتی در اختیار شیعیان قرار گرفت و در آن قسمت محراب جدیدی احداث شد. این مسجد تنها مسجد دو محرابی در جهان اسلام است.

– آتشكده:که بومیان به آن اتشگه ათეშგა میگویند. بناي اين آتشكده مربوط به دوره ساسانيان مي باشد.

– باغ گياهشناسي თბილისის ბოტანიკური ბაღი : قديمي ترين باغ گياهي در منطقه قفقاز است.

– موزه هاي مختلف : در دوران شوروي سابق تفليس جزو 4 شهر برتر از نظر موزه ها در كل اتحاد شوروي در نظر گرفته مي شد.

از موزه‌های معروف تفلیس، موزه هنرهای زیبای شالوا آمیراناشویلی است که مجموعه‌ای بی‌نظیر از آثار نقاشان ایرانی قرن 18 و 19 (دوران قاجار) را در خود جای داده است. موزه سیمون جاناشیا نیز علاوه بر آثار هنری دوران اولیه مسیحیت، میزبان گنجینه‌های زرین باستانی و بخش تاریخ معاصر گرجستان است. اگر به تاریخچه خودِ شهر تفلیس علاقه دارید، موزه تاریخ تفلیس واقع در کاروانسرای تاریخی "کارواسلا" بهترین گزینه است. همچنین موزه باستان‌شناسی تفلیس که در سال 1988 توسط رستم آرامشویلی بنا شد، محل نگهداری قدیمی‌ترین اشیاء برنزی جهان بوده است؛ هرچند مدتی است این موزه تعطیل شده است اما آثار به خزانه موزه ملی منتقل شده‌اند

مراكز خريد و خدمات شهري

وب‌سایت Info-Tbilisi که از سال 2002 فعال است، یکی از قدیمی‌ترین پورتال‌های اطلاع‌رسانی تفلیس است که امروزه بیشتر بر معرفی رویدادهای فرهنگی، رستوران‌ها و خدمات گردشگری تمرکز دارد.

در کنار بازارهای سنتی، مراکز خرید مدرنی نظیر تبیلیسی مال (Tbilisi Mall)، ایست پوینت (East Point)، سیتی مال (City Mall) و گالریا تبیلیسی (Galleria Tbilisi) از جمله فضاهای تجاری مهم شهر محسوب می‌شوند که مجموعه‌ای از برندهای بین‌المللی و خدمات رفاهی را در خود جای داده‌اند.

مناطق شهر تفليس

شهرداری تفلیس مناطق را با این اسامی تقسیم بندی کرده است: متاتسمیندا (მთაწმინდა) واکه (ვაკე) سابورتالو (საბურთალო) کرتسانیسی (კრწანისი) ایسانی (ისანი) سامگوری (სამგორი) چوقورتی (ჩუღურეთი) دیدوبه (დიდუბე) نادزالادوی (ნაძალადევი) گلدانی (გლდანი)

تلفن هاي ضروري

پليس، آتش نشانی، آمبولاس 112

اطلاعات شهري 11808: شبيه به شماره هاي 118 در شهرهاي خودمان است. اگر با موبايل به مركز اطلاعات شهري زنگ بزنيد شماره تلفن بعد از پايان مكالمه با اپراتور براي شما sms خواهد شد.

مرکز مشاوره و اطلاعات ویژه فارسی زبانان 0900100103

تفليس روي شبكه اينترنت

در دايره المعارف ويكي پديا صفحه مربوط به تفليس به 110 زبان ايجاد شده است ( با احتساب زبان انگليسي ساده) چون ويريشگران و نويسندگان هر زبان متفاوت بوده اند اطلاعات ارائه شده به هر زباني هم متفاوت است. اطلاعات جالبي در مورد تفليس در ويكي پدياي فارسي و نيز ويكي پدياي انگليسي وجود دارد. ويكي تراول نيز صفحه درمورد تفليس دارد. وبسايت شهرداري تفليس نيز اطلاعات مفيدي درمورد اين شهر را به زبانهای گرجي وانگليسي ارائه مي كند .اغلب سايتهاي گردشگري بين المللي نيز صفحه اي مخصوص تفليس درست كرده اند. در چند سايت اطلاعات گردشگري فارسي هم مطالبي درمورد تفليس وجود دارد. وبسایت گرجستان دات جی ای منبع اطلاعات جامع درباره گرجستان است که در حال رشد و بروز رسانیمی باشد.