وجه تسمیه گرجستان

گرجستان دات جی ای - گرجیان سرزمین خود را ساکارتولو یا جایگاه قوم گرجی می نامند اما خارجیان و سایر اقوام نامهایی چون گرجستان، جورجیا، گروزیا و غیره به آن داده اند که از یک ریشه اند.

درباره وجه تسمیه نامهای همریشه با گرجستان روایتها و نظرهای گوناگونی ابراز شده است. برخی گفته اند اینجا سرزمین گرگها بوده است، بعضی آن را به معنی زمین کشاورزی دانسته اند و نظری هم که می گوید جوریا یعنی سرزمین منسوب به سنت جورج. در این گفتار درباره هر یک از این دیدگاه ها توضیح داده می شود و اینکه با وجود تفاوت با یکدیگر تضاد یا ناسازگاری بین آنها نیست.

در پایان راجع نام "ساکارتولو" هم توضیح داده می شود که اختلاف دیدگاهی درباره ان مشاهده نمی شود شاید بدین خاطرکه غیرگرجی ها آن را بکار نبرده اند 😁

گرجستان یا گُرْگِسْتان

برپایه یک نظر گرجستان بمعنی سرزمین گرگها یا در واقع همان گرگستان است. برای آشنایی با این نظر پستی با عنوان "سرزمین گرگها" از کانال تلگرامی گرجستان جی ای نقل می شود:

گرجستان به معنی گرگستان است و اثبات این ادعا هم چندان دشوار نیست. هنوز ارامنه قفقاز به این سرزمین وراستان می گویند که همان ورگستان است. ورگ verg در زبان هخامنشیان به معنی گرگ بود چنانچه در کتیبه بیستون به گرگان با واژه "ورگانه" اشاره شده است که همان گرگانه است. هنوز هم در روستاهای شمال ایران بویژه در مازندران گرگ را ورگ می نامند.

بنابراین ورستان یا ورگستان همان گرگستان یا سرزمین گرگها است.

در ایران به سرداران و جنگجویانی که تبارشان به گرگستان می رسید، القابی می دادند که واژه گرگ را در برداشت. بعنوان مثال گیورگی یازدهم پادشاه کارتلی در دربار صفوی گرگین خان خطاب میشد. یا اینکه ایرانیان به گرگاسالی می گفتند گرگ سر.

اینکه آیا واژه های گیورگی و گرگاسال هم ریشه گرگ دارند، میتواند مورد بحث و پژوهش قرار گیرد.

گرجستان زمین کشاورزی

طبق این نظر گرجستان یا جورجیا از واژ ه یونانی Γεωργία (یِئورْییا) می آید که به معنی زمین کشاورزی است.

واژه Γεωργία در گذشته بصورت "یِئورْگی‌آ" تلفظ می شد.

باید توجه داشت که این نام در آثار بزرگان یونان باستان چون هرودوت و استرابون برای اشاره به سرزمین گرجستان یا قوم گرجی بکار نرفته است بلکه آنان نامهای حکومتهای آن دوران چون کولخیس و ایبریا را بکار برده اند. بنابراین تعجبی ندارد اگر بگوییم یونیان نام گرجستان یا جورجیا را از زبانهای دیگر وام گرفته اند اما بعلت سرسبزی و رونق کشاورزی در این سرزمین این ذهنیت ایجاد شده است که شاید ریشه آن از "یِئورْگی‌آ" باشد.

گرجستان سرزمین سنت جورج

در روایتهای مذهبی گفته می شود که جورجیا برگرفته از نام سنت جورج یا حضرت گیورگی است.

بسیاری از مورخان و روحانیون سرشناس مسیحی همچون ژاک دو ویتری،ویلیام شجاع و مارتین باومگارتن در آثارشان گفته اند که نام جورجیا از سنت جورج می آید.

از آنجا که ارادت و دوستی گرجی ها به سنت جورج پدیده ای بسیار واضح است بطوریکه هنوز "گیورگی" از رایج ترین نامها درگرجستان می باشد بنابراین انتساب نام این سرزمین به این قدیس موضوعی غریب یا دور از ذهن نیست.

گُرْگِسْتان یا سرزمین سنت جورج ؟

منافاتی وجود ندارد اگر بپذیریم سرزمین گرگها منسوب به سنت جورج بوده است.

سنت جورج یک شخصیت اسطوره ای بین مسیحیان است و چون مدارک تاریخی درباره او وجود ندارد کلیسای کاتولیک در سال 1969 نام وی را از تقویم عمومی حذف کرد اما در اواسط دهه 70 میلادی به احتمال زیاد بعلت شهرت و محبوبیت وی در میان مومنان، بار دیگر نام وی به آن تقویم افزوده گردید. بنابراین اگر بخواهیم موضوعی را بصورت تاریخی و علمی بررسی نماییم باید ویژگی ها و منسوبات مربوط به سنت جورج را در ریشه های فرهنگی آن جستجو نماییم.

در گرجستان باستان و بوِیژه در مناطق سوانتی وکوهستانها خدایی پرستیده می شد بنام مامبری მამბერი. مامبری (Mamberi) فرمانروای گرگها بود. هرگاه مامبری از مردم خشنود بود، پوزه‌بند بر دهان گرگ‌ها می‌زد؛ و برعکس، هرگاه خشمگین می‌شد، آن‌ها را به جان دام‌ها می‌انداخت. سنت جورج در ذهن مردم گرجستان ماسکِ مامبری را به صورت زد و پیروانش همان احترامی را که برای خدای گرگ‌ها قائل بودند، به این قدیس مسیحی تقدیم کردند.

ساکارتولو Sakartvelo

گفتیم ساکارتولو საქართველო نامی است که گرجی ها به سرزمین خود داده اند. برای دانستن معنای تحت اللفظی این واژه می توانیم به اجزاء آن توجه کنیم. این واژه از افزونه های "سا" و "و" با ریشه "کارتول" تشکیل شده است:

- سا ს : این پیشوند در زبان گرجی به مکان، محل و سرزمین اشاره می کنند مانند سابورتالو، ساناپیرو و ...

- کارتول ქართველ : این واژه به قوم "گرجی" اشاره دارد. در ادامه افسانه مربوط به آن را شرح خواهیم داد.

- و ო : این پسوند  همراه با همان پیشوند "سا" برای اشاره به مکان بکار می رود چنانچه در سابورتالو و ساناپیرو هم آن را می بینیم.

بنابراین ساکارتولو می شود: "سرزمین قوم گرجی"
بعبارتی دیگر ساکارتولو یعنی سرزمین قوم کارتول یا کارتولستان.

و اما درباره کارتول یا کارتولی:

طبق روایتها، کارتلوس یکی از نوادگان نوح پیامبر و برادر «هایک» (جد اسطوره‌ای ارمنیان) بود که پس از سقوط برج بابل به این سرزمین آمد. افسانه‌ها می‌گویند او با اتحاد قبیله‌اش، اولین تمدن را در قلب قفقاز پایه‌گذاری کرد و پس از مرگش، این سرزمین به یاد او «کارتلی» karteli و مردمش «کارتولی» kartveli نامیده شدند. بنابراین کارتول یا کارتولی به قوم گرجی اشاره دارد.

کشور جورجیا یا ایالتی در امریکا ؟

یکسان بودن نام جورجیا با ایالتی در امریکا مشکلاتی را در فضای مجازی و هنگام جستجوها بوجود آورده است. به احتمال زیاد برای شما هم پیش آمده که می خواستید مطلبی در مورد کشور گرجستان را جستجو کنید اما در نتایج لینکهایی راجع ایالت جورجیا امده است، بعنوان مثال در گوگل به انگلیسی "قیمت  پیاز در جورجیا" را جستجو کرده اید و منظورتان قیمت پیاز در کشور گرجستان بود اما گوگل قیمت این محصول در ایالت جورجیا را نشان داد 😁.

ایالت جورجیا در امریکا بیش از 11 میلیون نفر جمعیت دارد و تولید ناخالص ملی آن حدود 25 برابر گرجستان است. تمام اسناد و مدارک رسمی در این کشور بزبان انگلیسی است و بنابراین جای شبهه ای باقی نمی ماند که چرا ایالت جورجیا در فضای مجازی باید موقعیت و رتبه بالاتری از کشور جورجیا داشته باشد.

جالب است بدانید در سالهای اخیر استفاده از نام "جورجیا" در محافل جهانی افزایش  یافته است زیرا دولت گرجستان در سال 2011 کمپینی دیپلماتیک آغاز کرد که در آن از کشورهای دیگر خواسته شد بجای نام روسی "گروزیا" Грузия از جورجیا استفاده کنند.

پس از درخواست گرجستان برای تغییر نام از "گروزیا" به "جورجیا" ، کشور لیتوانی ابتکار جالبی به خرج داد. در سال 2018 پارلمان این کشور تصویب کرد که برای اشاره به گرجستان از نام بومی این کشور یعنی "ساکارتولو" در کلیه اسناد و مکاتبات رسمی استفاده شود. این اقدام حکومت در لیتوانی چنین برداشت هایی را ایجاد کرده است:
- دولت گرجستان می تواند از وزارت خارجه کلیه کشورها و نیز از سازمان ملل بخواهد که از همان نام "ساکارتولو" در اسناد خود استفاده کنند. در واقع نام رسمی گرجستان در سطح بین المللی با نام بومی آن یکسان بشود. حتی زمانی که کمپین برای تغییر نام از گروزیا به جورجیا ایجاد شد، آن کمپین می توانست برای تغییر نام به ساکارتولو باشد. 
- لیتوانی سالهاست سیاست "شوروی زدایی" را در کشور پیش برده است. این کشور زمانی خود بخشی از اتحاد شوروی بود و نام "جورجیا" لااقل برای سالمندان این کشور یادآور نام "گروزیا" است و هنوز هم برخی از همان استفاده می کنند.

بهرحال تاکنون دولت گرجستان تغییر نام رسمی بین المللی از "جورجیا" را هنوز نپذیرفته است و با توجه به رشد سریع و لحظه ای محتوا در اینترنت به نظر نمی رسد که از این پس نیز اقدامی در این راستا صورت گیرد اما بد نیست بدانید بجز پیشنهاد یا توصیه تلویحی یک دولت رسمی، در محافل کوچکتر نیز پیشنهاداتی برای تغییر نام از جورجیا صورت گرفته است تا تداخل با نام ایالت امریکا از بین برود:
- می شود بجای "جورجیا" از نام "گرجستان" با الفبای انگلیسی استفاده کرد: Gorjestan . 

- در نگارش انگلیسی جورجیا بجای حرف  G  در وسط کلمه از حرف J استفاده شود: Georjia

در گرجستان نه فقط پیشنهادات در مورد تغییر نام جورجیا پذیرفته نشد بلکه در اوایل فروپاشی شوروی و استقلال کشور که هنوز اینترنت تا این حد فراگیر و عمومی نشده بود، برخی همسان بودن نام با ایالتی در امریکا را مثبت و نمایانگر وجه ای مدرن و غربی از کشور می دانستند.

تلاقی شگفت‌انگیز نام‌ها در چهارراه قفقاز

در پایان این سفر تاریخی و زبان‌شناختی، به یک حقیقت جالب می‌رسیم: گرجستان از آن دست کشورهایی است که نام‌های بیرونی‌اش، بیش از آنکه یک غلط مصلحتی باشند، پنجره‌ای به روحیات، باورها و طبیعت این سرزمین هستند.

اگرچه امروزه زبان‌شناسان می‌دانند که ریشه واقعی واژه «گرجستان» و «جورجیا» به احتمال زیاد از واژه فارسی باستان برای «گرگ» (وَرکا) می‌آید، اما دیدیم که فرضیه‌های دیگر یعنی «زمین کشاورزی» و «سرزمین سنت جورج» نیز بی‌راه نبوده‌اند. طنز و زیبایی تاریخ در اینجاست که این نشانه‌ها در عمق فرهنگ قفقاز با هم آشتی می‌کنند؛ جایی که سنت جورج مسیحی، ماسکِ «مامبری» (خدای باستانی گرگ‌ها) را به صورت می‌زند و از طرفی، رونق باستانی کشاورزی و شراب‌سازی در این دیار، به این نام‌گذاری‌ها هویت ملموس‌تری می‌بخشد.

در این میان، خود گرجی‌ها با نام بومی کشورشان یعنی «ساکارتْوِلو» (که به معنای تحت‌اللفظی یعنی سرزمینِ کارتولی‌ها)، اصالت و پیوند خانوادگی خود را با جَد اسطوره‌ای‌شان، کارتلوس، حفظ کرده‌اند. نامی درون‌قومی که شاید خارجیان کمتر آن را به کار برده باشند، اما برای مردم این دیار، نماد هویت، استقلال و بقا در قلب تاریخ است.

در نهایت، فرقی نمی‌کند این بهشت کوچک قفقاز را سرزمین گرگ‌های شجاع بنامیم، یا مهد کشاورزی و شراب‌سازی، و یا دیارِ سنت جورج؛ تمام این نام‌ها دست به دست هم داده‌اند تا از «گرجستان»، تابلویی هزاررنگ و فراموش‌نشدنی در ذهن جهان بسازند.

به کانال تلگرامی گرجستان جی ای بپیوندید